Tại Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 16 tổ chức ở Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 10 - 11/9, Việt Nam đề xuất đẩy mạnh hợp tác giữa các nền kinh tế thành viên nhằm củng cố an ninh năng lượng, tăng khả năng chống chịu của hệ thống và thúc đẩy quá trình chuyển dịch xanh theo hướng công bằng, bao trùm.
Theo Bộ Công Thương, đoàn Việt Nam do ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, làm Trưởng đoàn. Tại các phiên thảo luận, Việt Nam nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm nguồn năng lượng an toàn, ổn định, có chi phí hợp lý và phát triển theo hướng bền vững. Đây được xem là nền tảng để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế, đồng thời thực hiện các cam kết dài hạn về khí hậu.
Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng APEC lần thứ 16. (Ảnh: Cục Điện lực)An ninh năng lượng cần cách tiếp cận mang tính khu vực
Tại hai phiên thảo luận ngày 11/9 với chủ đề “Hợp tác cộng hưởng” và “Năng lượng cho tất cả”, đoàn Việt Nam chia sẻ định hướng phát triển năng lượng tái tạo và đưa ra các đề xuất nhằm củng cố an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch xanh và khai thác hiệu quả lợi thế hợp tác trong APEC.
Theo Việt Nam, bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng của từng nền kinh tế. Nhu cầu điện ngày càng tăng, chuỗi cung ứng năng lượng chịu nhiều áp lực trong khi tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt đang đòi hỏi các thành viên APEC tăng cường liên kết.
Trong đó, công nghệ, hạ tầng, nguồn vốn và năng lực chuyên môn là những nguồn lực cần được kết nối để tạo ra sức mạnh tổng hợp, qua đó xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng tự chủ, thích ứng tốt hơn, bền vững và bao trùm.
Phát biểu tại phiên “Năng lượng cho tất cả”, Trưởng đoàn Việt Nam cho rằng khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang trải qua những thay đổi lớn, từ địa chính trị, biến đổi khí hậu đến sự chuyển dịch của mô hình kinh tế toàn cầu.
Năm 2026, thị trường năng lượng thế giới tiếp tục chịu tác động từ những biến động trong chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch, tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng và quá trình điện khí hóa nền kinh tế diễn ra mạnh hơn. Trong APEC, quá trình chuyển sang năng lượng xanh mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mới về duy trì ổn định hệ thống điện và nâng cao khả năng tự chủ nguồn năng lượng sơ cấp.
Từ góc độ này, Việt Nam cho rằng khái niệm an ninh năng lượng cần được nhìn nhận rộng hơn. Bên cạnh bảo đảm nguồn cung, các nền kinh tế phải đồng thời giải quyết bài toán chi phí và giảm phát thải khí nhà kính. Vì vậy, duy trì thương mại năng lượng thông suốt, cởi mở, minh bạch cùng với tăng cường hợp tác công nghệ giữa các thành viên APEC có vai trò quan trọng.
Hệ thống điện Việt Nam tiếp tục mở rộng
Việt Nam cho biết hệ thống điện trong nước đang được mở rộng để đáp ứng yêu cầu phục hồi và phát triển kinh tế. Tổng công suất đặt của toàn hệ thống hiện khoảng 93.500 MW, với 478 nhà máy điện.
Sản lượng điện toàn hệ thống năm 2026 được ước tính đạt 355 tỷ kWh, tăng 9,81% so với năm 2025. Tốc độ tăng trưởng điện năng cho thấy nhu cầu sử dụng điện tiếp tục ở mức cao, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm nguồn điện an toàn, ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Trên cơ sở thực tiễn này, Việt Nam đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trường và xây dựng phương pháp định giá năng lượng linh hoạt hơn. Theo đó, khung giá dịch vụ và giá bán lẻ điện cần phản ánh sát hơn diễn biến của các yếu tố đầu vào trên thị trường.
Cơ chế điều chỉnh giá theo chu kỳ hàng năm cũng như trong năm cần vừa bảo đảm khả năng bù đắp các chi phí hợp lý, vừa duy trì tình hình tài chính lành mạnh của doanh nghiệp. Đồng thời, cơ chế này được kỳ vọng tạo thêm động lực để khu vực ngoài nhà nước tham gia đầu tư vào nguồn điện và hệ thống lưới điện.
Việt Nam cũng đề nghị mở rộng khuôn khổ pháp lý cho thị trường điện và cơ chế mua bán điện trực tiếp. Việc đa dạng hóa các phương thức giao dịch, mở rộng đối tượng tham gia tới các khu, cụm công nghiệp và phát triển các mô hình kết nối riêng có thể tạo thêm dư địa huy động vốn tư nhân, đồng thời thúc đẩy thị trường năng lượng tái tạo phát triển theo hướng minh bạch và hiệu quả.
Với điện khí LNG, một nguồn điện nền quan trọng, Việt Nam cho rằng cần tiếp tục xử lý các vướng mắc về thể chế, trong đó có cơ chế bù đắp chi phí đầu tư cố định. Các quy định liên quan đến hợp đồng mua bán điện, thiết kế thị trường và những cơ chế liên quan cũng cần được rà soát đồng bộ.
Việc hoàn thiện các cơ chế này nhằm cân bằng lợi ích giữa các bên và tạo điều kiện bảo đảm tiến độ triển khai các dự án.
Song song với đó, Việt Nam định hướng đa dạng hóa nguồn nhiên liệu, bảo đảm nguyên liệu ổn định cho phát điện và từng bước thay thế nhiên liệu truyền thống bằng những loại nhiên liệu sạch hơn, trong đó có hydro xanh và amoniac, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
Phát triển lưới điện và năng lượng tái tạo
Tại phiên “Hợp tác cộng hưởng”, Việt Nam nhận định những thay đổi nhanh chóng của hệ thống năng lượng tại châu Á - Thái Bình Dương đang đồng thời tạo ra sức ép và mở thêm cơ hội để các nền kinh tế APEC tăng cường phối hợp.
Theo Việt Nam, yếu tố cộng hưởng cần trở thành một nội dung trọng tâm trong hợp tác năng lượng. Các nền kinh tế có thể kết nối thế mạnh của mình nhưng vẫn cần tôn trọng điều kiện, hoàn cảnh và những ưu tiên phát triển riêng của từng thành viên.
Một trong những hướng được Việt Nam đề xuất là gắn kết chặt chẽ giữa bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao khả năng chống chịu và chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch. Theo đó, an ninh năng lượng và phát triển bền vững không nên được xem là hai mục tiêu độc lập mà có thể hỗ trợ lẫn nhau.
Việt Nam ưu tiên hợp tác để đa dạng hóa cơ cấu nguồn năng lượng, mở rộng các nguồn sạch, tái tạo và thân thiện với môi trường như điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và điện sinh khối. Cùng với đó là nghiên cứu, phát triển các nguồn năng lượng mới như hydro và amoniac.
Các hướng đi này được Việt Nam xác định vừa góp phần củng cố an ninh năng lượng, vừa hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.
Bên cạnh nguồn điện, khả năng chống chịu của hạ tầng và chuỗi cung ứng năng lượng cũng được Việt Nam đề nghị APEC chú trọng. Các lĩnh vực hợp tác được đặt ra gồm phát triển lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng tiên tiến, lưới điện siêu nhỏ, mạng lưới phân phối thông minh và kết nối điện liên vùng khi có điều kiện phù hợp.
Những hạ tầng này có vai trò nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện, tăng khả năng tiếp nhận nguồn năng lượng tái tạo, hạn chế tổn thất và cải thiện độ tin cậy trong cung cấp điện.
Cùng với đầu tư vào nguồn phát và lưới điện, Việt Nam cho rằng cần tăng cường quản lý nhu cầu phụ tải, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị, vận hành hệ thống năng lượng.
Đẩy mạnh hợp tác công nghệ, vốn và nhân lực
Một nội dung khác được Việt Nam nhấn mạnh là sự gắn kết giữa công nghệ, đầu tư và nguồn nhân lực. Quá trình chuyển đổi hệ thống năng lượng cần lượng vốn lớn, nhân lực có trình độ chuyên môn cao và năng lực tiếp cận, làm chủ các công nghệ mới.
Với vai trò là diễn đàn hợp tác kinh tế lớn của khu vực, APEC được Việt Nam đề xuất phát huy vai trò trong đối thoại chính sách, chia sẻ mô hình hiệu quả, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, cũng như khuyến khích các quan hệ đối tác công - tư.
Các lĩnh vực có thể tăng cường hợp tác gồm công nghệ sản xuất điện quy mô lớn từ những nguồn năng lượng sơ cấp mới; công nghệ lưu trữ năng lượng tiên tiến; thu giữ và lưu trữ CO₂; hiện đại hóa hạ tầng điện; quản lý nhu cầu phụ tải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Ở phạm vi khu vực, Việt Nam đề xuất APEC triển khai các chương trình nghiên cứu chung, chia sẻ tri thức, nâng cao năng lực và chuyển giao công nghệ trên cơ sở tự nguyện, cùng có lợi.
Việt Nam đồng thời đề nghị tăng hiệu quả phối hợp giữa Nhóm công tác năng lượng với Đối tác chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới, Nhóm công tác viễn thông và thông tin cùng Nhóm chỉ đạo về kinh tế số.
Theo định hướng này, hợp tác năng lượng có thể được kết nối sâu hơn với các chương trình về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, thương mại, đầu tư, phát triển hạ tầng và tăng trưởng bền vững, qua đó tạo thêm dư địa cho hợp tác giữa các nền kinh tế APEC trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
