Nguồn vốn mở rộng nhưng tiếp cận còn lệch pha
Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo việc làm, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.
Thống kê từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, tính đến cuối tháng 8/2026, doanh số giải ngân lũy kế từ đầu năm đối với khối DNNVV đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng; dư nợ tín dụng vượt 4,1 triệu tỷ đồng (tăng 12,37% so với cuối năm 2025) và chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Nhằm tạo động lực tăng trưởng, từ tháng 8/2026, NHNN đã chỉ đạo triển khai chương trình tín dụng chuyên biệt cho DNNVV. Sau hơn một tháng, quy mô gói tín dụng đã tăng từ 220.000 tỷ đồng (do 4 ngân hàng thương mại Nhà nước đăng ký ban đầu) lên mức 407.000 tỷ đồng với 19 ngân hàng thương mại tham gia, đi kèm mức lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1 - 2%/năm so với bình thường.
.jpg)
Theo NHNN, tính đến cuối tháng 8/2026, doanh số giải ngân lũy kế từ đầu năm đối với khối DNNVV đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng. Ảnh minh họaDù dòng vốn được khơi thông về mặt quy mô, thực tế tiếp cận tín dụng vẫn còn hạn chế. Dẫn khảo sát từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng chỉ ra rằng gần 80% DNNVV gặp khó khăn do không đủ tài sản thế chấp.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp có vốn chủ sở hữu và sức chống chịu tài chính thấp; năng lực quản trị, lập phương án kinh doanh chưa đồng đều; báo cáo tài chính và thông tin dòng tiền còn thiếu minh bạch. Chi phí thẩm định cao cùng rủi ro tín dụng lớn hơn so với doanh nghiệp quy mô lớn cũng khiến các nhà băng e ngại.
Một trong những nút thắt nằm ở khâu xây dựng hồ sơ vay vốn. Khi phát sinh nhu cầu vốn, doanh nghiệp thường phải làm việc với nhiều ngân hàng cùng lúc. Do mỗi tổ chức tín dụng sở hữu quy trình thẩm định, mẫu biểu và tiêu chí riêng, doanh nghiệp phải tốn nhiều thời gian và chi phí chuẩn bị trùng lặp mà không chắc nâng cao hiệu quả giải ngân.
Tiếp đó là tình trạng bất cân xứng thông tin giữa hai bên. Thiếu một hệ thống dữ liệu chuẩn hóa, đáng tin cậy khiến ngân hàng tốn thêm thời gian đánh giá rủi ro, trong khi doanh nghiệp rơi vào cảnh chờ đợi kéo dài và dễ bỏ lỡ các cơ hội kinh doanh thời điểm.
Ông Nguyễn Duy Phong - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại dịch vụ thực phẩm An Hà chia sẻ rằng chi phí vốn ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và sức cạnh tranh của sản phẩm. Nhiều doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, hoạt động tốt nhưng quy mô nhỏ và thiếu tài sản đảm bảo. Việc ngân hàng yêu cầu thời gian hợp tác từ 1 - 2 năm để xây dựng uy tín tín dụng đôi khi không còn phù hợp với độ linh hoạt cần có của một DNNVV.
"Tài sản lớn nhất của DNNVV nhiều khi lại nằm ở hợp đồng, đơn hàng, dòng tiền và uy tín với khách hàng. Nếu ngân hàng tăng cường đánh giá dựa trên dòng tiền và hiệu quả phương án kinh doanh, cơ hội tiếp cận vốn sẽ cải thiện rõ rệt", ông Phong chia sẻ.
TS Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định, tài sản của doanh nghiệp không chỉ giới hạn ở nhà xưởng hay bất động sản. Hàng tồn kho, các khoản phải thu, hợp đồng, đơn hàng, quyền sở hữu trí tuệ và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh chính là những dữ liệu quan trọng để ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ.
Khi các dữ liệu hợp pháp được kết nối và chuẩn hóa, ngân hàng sẽ có thêm cơ sở cấp tín dụng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản thế chấp truyền thống.
Đổi mới thể chế và xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung
Nhằm giải quyết triệt để tình trạng thông tin phân tán, Ngân hàng Nhà nước định hướng đẩy mạnh cho vay dựa trên chuỗi giá trị và dữ liệu thanh toán, đồng thời dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu DNNVV trong Hệ thống thông tin doanh nghiệp quốc gia vào quý IV/2028.
Đáng chú ý, ông Lê Anh Tuấn - Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) thông tin: Dự kiến trong quý IV/2026, CIC sẽ trình đề án xây dựng nền tảng dùng chung cho hệ thống ngân hàng (mô hình CFCII). Nền tảng này cho phép kết nối chia sẻ dữ liệu đa chiều — từ hóa đơn điện, nước, tiền thuê trụ sở đến thuế và bảo hiểm xã hội — giúp ngân hàng "đọc vị" chính xác dòng tiền và sức khỏe doanh nghiệp.
Để khơi thông triệt để nguồn vốn, các chuyên gia và lãnh đạo ngành đã đưa ra các nhóm giải pháp mang tính chiến lược. Bà Nguyễn Thị Phú Hà - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, trong quá trình xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (thay thế Luật Hỗ trợ DNNVV 2017), tính khả thi và khả năng tổ chức thực hiện sẽ được đặc biệt chú trọng, đi kèm cơ chế tư vấn, hỗ trợ tại địa phương.
Ông Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam đề xuất nghiên cứu thí điểm ngân hàng số chuyên biệt cho DNNVV và hộ kinh doanh; phát triển thị trường bao thanh toán, tài trợ khoản phải thu và hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm độc lập.
Trước đó, tại các buổi làm việc tháo gỡ vướng mắc tín dụng, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt: "Vốn tín dụng phải đến đúng nơi, đúng thời điểm, đúng đối tượng, đúng mục đích và với chi phí hợp lý".
Tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể chỉ đến từ nỗ lực đơn phương của ngân hàng hay sự mong mỏi từ phía doanh nghiệp. Đây là bài toán tổng thể đòi hỏi sự hợp lực 3 bên: Chính sách minh bạch và khả thi; Ngân hàng chủ động số hóa, chuyển trọng tâm sang thẩm định dòng tiền và doanh nghiệp tự giác chuẩn hóa tài chính, nâng cao năng lực quản trị.
Khi nền tảng dữ liệu dùng chung chính thức vận hành, dòng vốn tín dụng chắc chắn sẽ được khơi thông mạnh mẽ, tạo đà cho doanh nghiệp bứt phá và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.
