Mặt bằng lạm phát có dấu hiệu tăng trở lại
Theo Cục Thống kê, sau khi hạ nhiệt vào cuối quý II, mặt bằng giá trong nước đang có dấu hiệu tăng trở lại. CPI tháng 7/2026 tăng 0,13% so với tháng trước, trong khi tháng 8 tăng 0,47%.
Tính chung 8 tháng, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể mức tăng 3,25% của cùng kỳ năm 2025 và gần chạm mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% của năm nay.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, cho rằng áp lực lạm phát thời gian qua đến từ cả bên ngoài và bên trong nền kinh tế.
Trên thế giới, xung đột vũ trang và những diễn biến địa chính trị khiến giá năng lượng duy trì ở mức khá cao, kéo theo giá nhiều loại hàng hóa tăng và tác động đến lạm phát trong nước.
Trong nước, đầu tư và tiêu dùng gia tăng, cùng với việc điều chỉnh giá một số hàng hóa, dịch vụ như điện, giáo dục, nhà ở và giao thông cũng tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá.
Tuy nhiên, theo TS. Cấn Văn Lực, Việt Nam về cơ bản vẫn đang kiểm soát tương đối tốt tình hình. Đối với các mặt hàng do Nhà nước quản lý, cơ quan chức năng vẫn chủ động kiểm soát thời điểm và mức độ điều chỉnh giá nhằm hạn chế tác động cộng hưởng lên CPI.
Việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ cũng đang được thực hiện theo hướng tích cực hơn, trong khi nguồn cung hàng hóa, dịch vụ thiết yếu cơ bản được bảo đảm.
“Lạm phát về cơ bản vẫn trong tầm kiểm soát, có thể xoay quanh mức 4,5% mà Quốc hội cho phép”, ông Lực nhận định.
Dù vậy, áp lực lạm phát trong những tháng cuối năm vẫn là vấn đề cần lưu ý, nhất là khi kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn.
TS. Cấn Văn Lực cho rằng diễn biến xung đột, giá năng lượng và các yếu tố địa chính trị có thể tiếp tục tác động đến mặt bằng giá trong nước. Nếu các yếu tố bất lợi từ bên ngoài gia tăng, lạm phát có khả năng vượt mức 4,5%.
Theo chuyên gia, Việt Nam cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ chính sách tiền tệ, tài khóa và chính sách giá để bảo đảm trong trường hợp lạm phát tăng vẫn nằm trong tầm kiểm soát, tốt nhất là duy trì dưới 5%.
Cùng quan điểm về rủi ro gia tăng áp lực giá, GS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, cho rằng 4 tháng cuối năm thường là giai đoạn nhu cầu tiêu dùng, sản xuất, xây dựng và đầu tư tăng cao. Điều này kéo theo nhu cầu đối với năng lượng, vật liệu, vận tải và nhiều yếu tố đầu vào khác.
Trong khi đó, tiến độ điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và một số dịch vụ công cũng có tác động trực tiếp tới CPI.
Ngoài ra, thời tiết bất lợi, thiên tai, dịch bệnh hoặc những biến động bất thường về nguồn cung có thể khiến giá lương thực, thực phẩm tăng cục bộ. Chi phí logistics, tỷ giá và tâm lý kỳ vọng giá tăng cũng có thể làm mức độ truyền dẫn của các cú sốc giá trở nên mạnh hơn.
Đáng chú ý, nếu nhiều yếu tố bất lợi cùng xuất hiện, áp lực lạm phát sẽ gia tăng đáng kể. Kịch bản này có thể xảy ra nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài hoặc lan rộng, giá dầu tăng mạnh, logistics quốc tế bị gián đoạn, tỷ giá chịu sức ép, trong khi giá dịch vụ công tiếp tục được điều chỉnh và nguồn cung lương thực, thực phẩm gặp khó khăn.
“Khi đó, CPI bình quân năm 2026 có thể vượt 4,8%, thậm chí lên vùng 5,0 - 5,2% nếu các biện pháp ứng phó không được triển khai kịp thời”, GS.TS. Ngô Trí Long cảnh báo.
Ứng phó với các cú sốc giá
TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, cho rằng nếu kịch bản lạm phát cao xảy ra, tác động sẽ lan tới cả tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế.
Về phía doanh nghiệp, chi phí đầu vào tăng làm giảm lợi nhuận và động lực đầu tư, qua đó ảnh hưởng tới khả năng mở rộng sản xuất và nguồn cung hàng hóa. Trong khi đó, giá cả tăng khiến người tiêu dùng phải tiết giảm chi tiêu.
Lạm phát cao cũng có thể kéo theo mặt bằng lãi suất tăng, tiếp tục gây sức ép lên đầu tư và tiêu dùng. Vì vậy, kiểm soát lạm phát không chỉ nhằm ổn định giá cả mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng, an sinh xã hội và chất lượng sống của người dân.
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, để kiểm soát lạm phát cần đồng thời xử lý các nguồn gây áp lực chính, gồm lạm phát tiền tệ, lạm phát cầu kéo, lạm phát ngoại nhập và lạm phát chi phí đẩy.
Chính sách tài khóa và tiền tệ cần được phối hợp chặt chẽ, vừa hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng hai con số, vừa kiểm soát dòng vốn và hướng nguồn lực vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thực chất. Việc hạn chế dòng vốn chảy vào đầu cơ, tạo cầu ảo trong khi không làm gia tăng nguồn cung cũng là yếu tố quan trọng.
Đối với giá cả và chi phí, đặc biệt là giá dịch vụ công, cần có lộ trình điều chỉnh phù hợp, tránh tình trạng nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ cùng tăng giá trong một thời điểm, tạo ra xung lực lạm phát kép.
“Trước áp lực lạm phát ngoại nhập, cần chủ động chuẩn bị các kịch bản thích ứng, đặc biệt khi giá nhiên liệu tăng cao trong bối cảnh Trung Đông và châu Âu còn nhiều diễn biến phức tạp”, TS. Nguyễn Minh Phong lưu ý.
GS.TS. Ngô Trí Long đề xuất cơ quan quản lý xây dựng kịch bản điều hành giá theo từng tháng, xác định rõ dư địa CPI còn lại, những mặt hàng có thể điều chỉnh và mức tác động dự kiến. Đồng thời, cần tránh để nhiều mặt hàng thiết yếu đồng loạt tăng giá.
Với giá điện, y tế, giáo dục và các dịch vụ công, việc điều chỉnh cần được thực hiện theo lộ trình và lựa chọn thời điểm phù hợp nhằm hạn chế tác động cộng hưởng lên CPI. Trong trường hợp cần thiết, có thể triển khai chính sách hỗ trợ đối với các nhóm dễ bị ảnh hưởng.
Song song với đó, cần bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, xăng dầu, thuốc và vật liệu xây dựng; chủ động dự trữ hàng hóa và chuẩn bị nguồn cung cho giai đoạn cuối năm.
Việc kiểm soát chi phí vận tải, logistics và giảm các khâu trung gian cũng có thể góp phần hạn chế áp lực tăng giá. Đối với vật liệu xây dựng, cần minh bạch nguồn cung và giá tham chiếu, tháo gỡ vướng mắc về nguồn vật liệu, đồng thời ngăn chặn tình trạng đầu cơ, thao túng giá.
Công tác kiểm tra thị trường cũng cần được tăng cường để xử lý kịp thời các hành vi găm hàng, buôn lậu, gian lận thương mại và tăng giá bất hợp lý.
“Đặc biệt, cần đẩy mạnh truyền thông chính sách và xây dựng hệ thống dữ liệu giá cập nhật thường xuyên. Đây là cơ sở để cơ quan quản lý dự báo sớm biến động, kiểm soát kỳ vọng lạm phát và chủ động ứng phó với các cú sốc giá”, GS.TS. Ngô Trí Long nhấn mạnh.
