Thanh khoản ngân hàng vẫn chịu nhiều sức ép
Trong báo cáo vừa công bố, Chứng khoán ACB (ACBS) cho biết chênh lệch nguồn vốn giữa huy động và tín dụng tiếp tục được nới rộng trong tháng 5. Cụ thể, tăng trưởng tín dụng đạt 5,7% so với đầu năm trong khi huy động tăng 2,98%.
ACBS cho rằng, đây là nguyên nhân khiến thanh khoản hệ thống chịu áp lực lớn ngay từ đầu năm.
Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến 28/4, tín dụng tăng 4,42% so với cuối năm 2025 trong khi huy động vốn tăng rất chậm, khiến huy động vốn đang "chênh" 2 triệu tỷ đồng so với tín dụng.
Còn Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) đánh giá, tình trạng căng thẳng diễn ra trong nửa cuối tháng 3, khi chênh lệch giữa tín dụng và huy động tiếp tục nới rộng, lên tới âm hơn 1,9 triệu tỷ đồng vào cuối quý I. Tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) của hệ thống ngân hàng tăng từ 110% vào cuối năm 2025 lên 111,9% vào cuối quý I.
Đáng chú ý, tổng phương tiện thanh toán (M2) đến cuối quý I giảm khoảng 1,25 triệu tỷ đồng, phản ánh lượng tiền trong nền kinh tế bị thu hẹp, qua đó gia tăng áp lực huy động vốn.
Theo SHS, diễn biến mất cân đối kỳ hạn giữa dòng vốn huy động và cho vay đã dẫn đến đợt tăng lãi suất huy động trên toàn hệ thống.
Dù cơ quan quản lý liên tục yêu cầu giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng mặt bằng lãi suất huy động trên thị trường vẫn neo ở mức cao.
Sau cuộc họp của NHNN với các ngân hàng thương mại vào ngày 9/4, các ngân hàng thống nhất điều chỉnh giảm lãi suất huy động khoảng 0,1-0,5 điểm % mỗi năm, chủ yếu ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên.
Nhưng đến cuối tháng 5 và đầu tháng 6, nhiều ngân hàng có xu hướng tăng lãi suất huy động trở lại. Hiện mức lãi huy động niêm yết tại nhiều ngân hàng ở mức 7-8%/năm kỳ hạn 6-12 tháng. Thậm chí, có ngân hàng đưa mức lãi suất lên hơn 10%/năm kỳ hạn 6 tháng khi người dân có số tiền gửi từ 5 tỷ đồng trở lên.
“Tăng trưởng huy động toàn hệ thống có cải thiện trong tháng 4 khi lãi suất huy động được điều chỉnh tăng. Tuy nhiên, lãi suất huy động vẫn ở mức cao do áp lực thanh khoản còn hiện hữu” - các chuyên gia của SHS nhìn nhận.
Trong bối cảnh lãi suất huy động neo cao, lãi suất cho vay bình quân cũng tăng nhẹ. Đến cuối tháng 4, lãi suất cho vay bình quân với các khoản vay mới và các khoản vay hiện hữu còn dư nợ dao động từ 7,8-10%/năm, tăng khoảng 1 điểm % so với cuối năm 2025. Riêng lãi suất cho vay mua nhà đã lên mức trung bình khoảng 14-15%/năm.
Trên thị trường liên ngân hàng, phiên giao dịch đầu tháng 6, thị trường chứng kiến lãi suất qua đêm tăng vọt lên gần 11%/năm, cao hơn 4% so với phiên cuối tháng trước. Đây là mức lãi suất khiến giới tài chính không khỏi giật mình bởi thị trường liên ngân hàng chính là nơi các tổ chức tín dụng vay mượn vốn ngắn hạn lẫn nhau để đảm bảo thanh khoản.
Nhưng chỉ sau 2 phiên giao dịch, vào ngày 3/6, lãi suất qua đêm giảm một nửa, từ gần 11% xuống còn 5,5%/năm. Các kỳ hạn ngắn khác cũng đồng loạt đi xuống. Việc này cho thấy áp lực thanh khoản đã được giải tỏa rất nhanh.
Lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt nhờ các biện pháp điều tiết của NHNN. Bên cạnh việc tiếp tục hỗ trợ vốn thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), nhà điều hành còn triển khai nghiệp vụ hoán đổi USD-VND với quy mô lên tới 1 tỷ USD.
Lãi suất khó hạ nhiệt
Đánh giá về xu hướng lãi suất trong thời gian tới, nhiều chuyên gia cho rằng hiện nay, tăng trưởng tín dụng vẫn đang cao hơn tốc độ huy động vốn. Nhu cầu vốn của nền kinh tế gia tăng khi mục tiêu tăng trưởng được đẩy lên mức cao, trong khi dòng tiền gửi chưa theo kịp.
Nếu tình trạng này kéo dài, các ngân hàng sẽ buộc phải cạnh tranh mạnh hơn trong huy động vốn, từ đó gây áp lực lên mặt bằng lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay.
Theo giới phân tích, lãi suất hiện không còn đơn thuần là câu chuyện thanh khoản ngân hàng mà còn gắn chặt với diễn biến tỷ giá. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc duy trì mức lãi suất VND đủ hấp dẫn là một trong những công cụ giúp ổn định tỷ giá và hạn chế dòng vốn dịch chuyển sang các tài sản khác như USD hay vàng.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cho biết chưa có nhiều cơ sở để kỳ vọng mặt bằng lãi suất huy động sẽ giảm đáng kể. Nguyên nhân quan trọng xuất phát từ sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và tốc độ huy động vốn. Trong khi nhu cầu vốn của nền kinh tế đang gia tăng thì nguồn vốn huy động từ dân cư và tổ chức kinh tế lại tăng chậm hơn.
PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh, nhận định trong bối cảnh lạm phát thế giới còn ở mức cao, dư địa giảm lãi suất hiện không còn nhiều như giai đoạn trước. Nếu lãi suất huy động bị kéo xuống quá thấp trong khi nhu cầu vốn vẫn tăng mạnh thì người dân có thể chuyển dòng tiền sang các kênh đầu tư khác thay vì gửi ngân hàng, từ đó tạo thêm áp lực thanh khoản cho hệ thống.
Trong báo cáo chiến lược tháng 6, Chứng khoán VNDIRECT nhận định thị trường tiền tệ đang bước qua giai đoạn căng thẳng nhất song áp lực tăng lãi suất huy động vẫn chưa chấm dứt. Trong ngắn hạn, mặt bằng lãi suất huy động được dự báo tiếp tục chịu áp lực nhích tăng thay vì giảm sâu như kỳ vọng trước đó.
Còn Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng mặt bằng lãi suất tại Việt Nam khó hạ nhiệt trong 3 tháng tới, do áp lực tỷ giá, mức chênh lệch hoán đổi VND - USD vẫn cao và nguồn tiền gửi Kho bạc hỗ trợ thanh khoản khá hạn chế.
Các chuyên gia của ACBS cho hay, mức chênh lệch nguồn vốn giữa huy động và tín dụng tiếp tục nới rộng kết hợp với việc lạm phát liên tục tăng tốc do hiệu ứng truyền dẫn của giá xăng dầu, khiến mặt bằng lãi suất ở thời điểm khó có thể hạ nhiệt ở phần còn lại của năm 2026
Nhiều chuyên gia cho rằng việc phát triển mạnh thị trường vốn sẽ là giải pháp căn cơ để giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.
Theo TS. Cấn Văn Lực, nếu nền kinh tế vẫn phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, không khơi thông được các kênh dẫn vốn khác, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp, thì áp lực lên lãi suất và tín dụng sẽ còn kéo dài.
TS. Nguyễn Quốc Việt giảng viên Trường Đại học Kinh tế (ĐHQG Hà Nội) nhìn nhận rằng cần thay đổi cấu trúc nguồn vốn, từng bước chuyển từ việc phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng sang phát triển mạnh hơn các kênh thị trường vốn, như thị trường trái phiếu và cổ phiếu.
Ông Nguyễn Minh Hạnh - Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán SHS - cũng cho rằng quá trình hạ lãi suất huy động bền vững phụ thuộc vào tiến độ xử lý các vấn đề cơ cấu sâu hơn của hệ thống, một quá trình cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả đầy đủ.
