Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ sớm áp dụng mức thuế quan toàn cầu 10% theo thẩm quyền hành pháp khác, chỉ ít giờ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết giới hạn quyền sử dụng luật khẩn cấp để đánh thuế nhập khẩu.
Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump mô tả quyết định của tòa là “nỗi ô nhục đối với quốc gia”, cho rằng các thẩm phán thuộc phe đa số “thiếu lòng yêu nước” và “không trung thành với Hiến pháp”, đồng thời ám chỉ họ bị tác động bởi các lợi ích nước ngoài.
Dù vậy, ông khẳng định phán quyết không làm suy giảm khả năng áp thuế theo các đạo luật khác và tuyên bố sẽ nhanh chóng triển khai mức thuế 10% trên phạm vi toàn cầu, thay thế cho nhiều mức thuế cao hơn trước đó.
Trước đó, với tỷ lệ 6-3, Tòa án Tối cao cho rằng việc chính quyền ông Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp thuế quan là không có cơ sở pháp lý.
Phán quyết do Chánh án John Roberts chấp bút, nêu rõ IEEPA cho phép tổng thống điều chỉnh hoạt động thương mại trong tình trạng khẩn cấp, nhưng không trao quyền đơn phương áp đặt các mức thuế “không giới hạn về số lượng, thời hạn và phạm vi”.
TT Donald Trump tuyên bố sẽ ban hành mức thuế toàn cầu 10% bằng sắc lệnh hành pháp, đồng thời chỉ trích gay gắt phán quyết của tòa.
Tòa kết luận IEEPA không ủy quyền cho tổng thống áp thuế, qua đó vô hiệu hóa nhiều mức thuế được ban hành theo đạo luật này. Tuy nhiên, phán quyết không ảnh hưởng đến toàn bộ chính sách thuế quan của ông Trump. Các mức thuế áp lên thép và nhôm theo những đạo luật khác vẫn được duy trì.
Hai nhóm thuế bị tác động trực tiếp gồm thuế “đối ứng” áp theo từng quốc gia, dao động từ 34% đối với Trung Quốc đến mức cơ bản 10% với phần còn lại của thế giới, và mức thuế 25% áp lên một số hàng hóa từ Canada, Trung Quốc và Mexico với lý do liên quan đến dòng chảy fentanyl.
Phán quyết được xem là một trong những trở ngại hiếm hoi mà chính quyền ông Trump gặp phải tại Tòa án Tối cao, cơ quan hiện có đa số thẩm phán bảo thủ. Ba thẩm phán Clarence Thomas, Brett Kavanaugh và Samuel Alito đưa ra ý kiến phản đối.
Thị trường tài chính phản ứng tích cực với thông tin này. Bất chấp các tuyên bố của ông Trump về lợi ích kinh tế từ thuế quan, giới đầu tư cho rằng việc hạn chế mở rộng thuế nhập khẩu có thể giúp giảm rủi ro thương mại và chi phí cho doanh nghiệp, qua đó hỗ trợ lợi nhuận và tăng trưởng.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ, đến giữa tháng 12, các mức thuế theo IEEPA đã mang lại khoảng 130 tỷ USD cho ngân sách. Hàng trăm doanh nghiệp đã khởi kiện yêu cầu hoàn trả, cho rằng việc áp thuế là vi hiến.
Tòa án chưa đề cập trực tiếp đến cơ chế hoàn tiền, song một số ý kiến cảnh báo tác động ngân sách có thể đáng kể nếu chính phủ buộc phải hoàn trả khoản thu này.
Hiến pháp Mỹ quy định quyền thiết lập thuế quan thuộc về Quốc hội. Trước ông Trump, chưa có tổng thống nào sử dụng IEEPA để áp thuế nhập khẩu.
Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ vì vậy được đánh giá là bước tái khẳng định nguyên tắc phân quyền trong chính sách thương mại, đồng thời mở ra khả năng tiếp tục tranh chấp pháp lý nếu chính quyền triển khai các biện pháp thuế mới trên cơ sở pháp lý khác.
