Về Đông Cuông (Lào Cai) khám phá nét độc đáo trong Lễ hội Cơm mới, lắng nghe nhịp thở từ cội nguồn

Đây không chỉ là nghi lễ tạ ơn trời đất, tạ ơn Thánh Mẫu Thượng ngàn, mà còn là bản hòa tấu thiêng liêng giữa con người với tự nhiên, là khúc ca tạ ơn kết tinh từ mồ hôi, và tâm hồn của cộng đồng người Tày Khao nơi đây.

Đền Mẫu Đông Cuông

Trải qua hàng thế kỷ, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông vẫn giữ nguyên vẹn cái hồn cốt chân phương, mộc mạc mà rất đỗi linh thiêng của cư dân nông nghiệp lúa nước. Nhận thức sâu sắc giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của Di tích lịch sử cấp quốc gia, Cấp ủy, Chính quyền xã Đông Cuông và Ban Quản lý di tích luôn nỗ lực để mỗi mùa lễ hội không chỉ trang trọng, chu đáo, văn minh mà còn ngào ngạt hương vị ấm áp của tình người, tình đất.

Ông Lê Thành Hùng – Chủ tịch UBND xã Đông Cuông chia sẻ: “Lễ hội tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng 9 âm lịch mang ý nghĩa tổng kết một năm lao động, sản xuất, tạ ơn đất trời, thần linh, Thánh Mẫu Thượng ngàn và tổ tiên đã ban phước lành cho một năm mưa thuận gió hòa. Đồng thời là dịp để những người dân gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và giáo dục con cháu duy trì, bảo tồn và pháthuy nét đẹp văn hóa truyền thống của người Tày Khao.” 

Dâng lễ Cơm mới tại Đền Mẫu Đông Cuông, tỉnh Lào Cai

Bản chất của Lễ hội Cơm mới ở Đông Cuông là tấm lòng thành kính dâng lên Thánh Mẫu và chư vị thần linh những sản vật ngon nhất, tinh túy nhất của một mùa vụ gieo trồng. Vì thế, việc chuẩn bị các mâm lễ dâng Mẫu không chỉ là nhiệm vụ, mà đã trở thành tình cảm, là niềm tự hào của từng thôn bản.Trước ngày hội hàng tuần, các gia đình trong xã đã tất bật lên rừng, ra bãi, xuống đồng lựa chọn những nguyên liệu tươi ngon nhất. Mỗi mâm cỗ dâng Mẫu là một tác phẩm nghệ thuật dân gian sống động, gửi gắm ước mơ về sự no ấm, sinh sôi.

Trong không gian linh thiêng của Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông, những sản vật được bà con các thôn nâng niu, chuẩn bị để dâng lên Mẫu Thượng ngàn không chỉ là thành quả của một mùa lao động, mà còn là kết tinh của tình yêu quê hương, lòng biết ơn trời đất và niềm tin vào cuộc sống no ấm, bình yên. Mỗi lễ vật mang một sắc màu, một hương vị riêng, nhưng tất cả đều gặp nhau ở tấm lòng thành kính, mộc mạc mà sâu nặng nghĩa tình của người dân đối với cội nguồn và tín ngưỡng truyền thống.

Dâng lễ

Đến với lễ hội năm nay, thôn Sặt Ngọt mang đến những chõ xôi ngũ sắc rực rỡ, được tạo màu từ các loại lá cây tự nhiên. Từng hạt nếp dẻo thơm quyện trong sắc đỏ, vàng, tím, xanh, trắng, tạo nên bức tranh ẩm thực vừa sinh động, vừa đậm đà bản sắc dân tộc. Năm sắc xôi không chỉ tượng trưng cho sự hòa hợp của ngũ hành, sự giao hòa giữa âm dương, trời đất, mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống đủ đầy, mùa màng tươi tốt, bản làng yên vui, con người đoàn kết, gắn bó.

Từ những chõ xôi ngũ sắc, hương vị của ngày hội tiếp tục lan tỏa qua những mâm bánh dày của thôn Sài Lương. Những chiếc bánh trắng ngần, tròn đầy, dẻo mịn được làm nên từ những hạt gạo nếp thơm ngon, qua đôi bàn tay khéo léo và sự cần mẫn của người dân. Bánh dày không chỉ là món ăn truyền thống mà còn tượng trưng cho sự tròn đầy, sung túc, thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên, thần linh và khát vọng về một cuộc sống bình an, hạnh phúc.

Trong khi đó, thôn Bến Đền gửi gắm tình cảm qua những chiếc bánh tẻ, bánh nằng, bánh chưng xanh mướt. Mỗi chiếc bánh là sự kết hợp hài hòa giữa nguyên liệu dân dã và kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đằng sau lớp lá gói ghém cẩn thận là hương vị quê nhà, là nếp sống nghĩa tình, là sự tiếp nối bền bỉ của những phong tục đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng.

Đặc biệt, thôn Sân Bay mang đến mâm cốm nếp giã tay thơm ngát hương lúa mới. Từ những bông lúa còn đượm hơi sương, qua nhiều công đoạn chế biến công phu, từng hạt cốm xanh non trở thành món quà tinh túy của đồng đất. Hương cốm dịu dàng như đánh thức ký ức mùa gặt, gợi nhắc bao nhọc nhằn của người nông dân và niềm vui khi thành quả lao động được đền đáp. 

Cùng với đó, thôn Trung Tâm tự hào rước những cụm lúa nếp trĩu bông, vàng óng, có cụm nặng tới 20–30 kg, tượng trưng cho mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no và niềm hy vọng vào những vụ mùa tiếp nối.

Các thôn Khe Ván, Quang Minh, An Bình, Khe Rồng, Đức An, Đập Dóm, An Khang, Đông An cũng góp vào lễ hội những sản vật gần gũi với đời sống thường ngày như gừng, ớt, khoai sọ, khoai lang, sắn, ngô nếp, bí, chuối, bưởi, mía và những đọt măng rừng tươi non. Mỗi sản vật mang theo hương vị riêng của núi rừng, nương rẫy; phản ánh sự phong phú của đất đai, sự cần cù, khéo léo và khả năng chắt chiu, vun trồng của đồng bào qua bao thế hệ.

Điều làm nên giá trị sâu sắc của những mâm lễ vật ấy chính là nguồn gốc và tình cảm gửi gắm trong từng sản vật. Đó chính là thành quả từ chính nương ngô, ruộng lúa, vườn nhà, từ những tháng ngày người dân cần mẫn gieo trồng, chăm sóc, vun đắp. Mỗi hạt gạo, củ khoai, quả bí, nải chuối hay chùm lúa vàng đều thấm đượm mồ hôi lao động, chứa đựng niềm vui được mùa và cả những nhọc nhằn của cuộc sống mưu sinh.

Bởi vậy, khi những sản vật ấy được thành kính dâng lên Mẫu Thượng ngàn không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn trở thành lời tri ân chân thành của con người đối với trời đất, núi rừng, tổ tiên và những đấng linh thiêng được cộng đồng tôn kính. Đó là lời cảm tạ vì mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt; là ước nguyện cho bản làng bình yên, gia đình no ấm, con cháu mạnh khỏe; đồng thời là lời nhắc nhở mỗi người biết trân trọng thành quả lao động và gìn giữ những giá trị văn hóa mà cha ông để lại.

Trong hương thơm của lúa mới, sắc màu của xôi ngũ sắc và sự mộc mạc của những sản vật quê hương, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông không chỉ tái hiện nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng, mà còn kết nối con người với cội nguồn, gắn kết cộng đồng bằng lòng biết ơn và niềm tự hào văn hóa. Mỗi lễ vật là một câu chuyện về đất, về người, về lao động và niềm tin; để từ lễ hội hôm nay, những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền, bồi đắp, trở thành điểm tựa tinh thần vững bền trong đời sống của các thế hệ mai sau.

Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông được mở đầu bằng hồi trống, tiếng chiêng âm vang báo hiệu đoàn rước lễ cất bước với đội trống, chiêng nghinh vang, tiếp đến là cờ thần phấp phới, dàn Bát bửu uy nghiêm. Theo sau là dòng người trong trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu của người Dao đỏ ở Khe Ván, Quang Minh, người Tày ở Bến Đền, Sài Lương, Trung Tâm đằm thắm trong tà áo chàm thanh lịch; cùng bà con người Kinh trong trang phục áo dài truyền thống và hàng kiệu sản vật nông nghiệp được bài trí công phu, ấn tượng, đẹp mắt.
Đoàn rước di chuyển qua những con đường rợp bóng cờ hoa, tiếng trống chiêng dồn dập hòa cùng tiếng cười nói rộn rã của hàng ngàn người dân và du khách thập phương tạo nên một không khí ngày hội vừa linh thiêng, vừa tràn ngập niềm vui. Khi đoàn dừng tại cửa Cô, ông Mo thành kính làm lễ báo, rồi nhẹ nhàng di chuyển kiệu vào sân Trung Thiên, đặt các mâm lễ vật chuẩn bị cho đại lễ cúng tiệc chính. 

Lễ cúng Cơm mới tại Đền Mẫu Đông Cuông.

Trước khi đoàn rước sản vật diễn ra, đúng 0h00 đêm ngày Mão tháng chín âm lịch, nghi lễ mổ trâu đen tế Mẫu và hiến sinh cho trời đất được cử hành trang trọng dưới gốc cây mít cổ thụ ngàn năm trước cửa đền. Thịt trâu sau đó được các nghệ nhân ẩm thực dân gian chế biến thành 36 mâm cỗ cúng tế, bày trí trong hậu cung để dâng lên Mẫu Thượng ngàn, Ngọc Hoàng và tưởng nhớ các anh hùng dân tộc, quân lính các triều đại đã ngã xuống trong trận thủy chiến chống quân Nguyên Mông bảo vệ bờ cõi.

Nét đẹp của Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông không chỉ dừng lại ở phần lễ trang nghiêm mà còn tỏa sáng ở phần hội đậm đà bản sắc với các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt đánh chiêng, bịt mắt bắt vịt trên bãi cát ven sông hay các trận bóng chuyền nảy lửa đã xua tan đi những mệt mỏi của một năm lao động. 

Trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông hôm nay không chỉ là hình ảnh thu nhỏ của đời sống tâm linh Tày Khao mà đã trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch tâm linh của tỉnh Lào Cai và cả vùng Tây Bắc.

Lễ hội là minh chứng sinh động cho tinh thần con người Đông Cuông: “Nghĩa tình, thân thiện, đoàn kết, khát vọng, sáng tạo, hội nhập”. 

Thu Nhài/Cổng TTĐT Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy